بزرگترين حمله هوايي در تاريخ نظامي كشور در روز اول مهر 1359 با عملياتي موسوم به كمان 99 به وقوع پيوست.    

پيروزي انقلاب اسلامي، تحولات بسيار مهمي را در منطقه رقم زد. از يكسو بسياري از هم پيمانان رژيم شاهنشاهي كه منافع خود را در گرو ادامه حيات حكومت پهلوي مي‌ديدند، روي كار آمدن نظام جمهوري اسلامي را مضر تشخيص دادند و از سويي ديگر آرمانخواهي انقلابيون ايران و گسترش افكار و ايده‌هاي انقلابي در سطح منطقه، سران مرتجع عرب را به هراس افكنده بود. بنابراين اولين اتقاق در عرصه بين‌المللي بعد از وقوع انقلاب اسلامي پيوند غرب با ارتجاع بود.
حمله عراق عليه ايران در چنين موقعيتي صورت گرفت. كشوري با زير پا گذاشتن قواعد و مقرارت بين‌المللي، معاهده قانوني 1975 الجزاير را زير سئوال برد و به صورت يكجانبه و با حمايت شيخ نشين‌هاي حاشيه‌اي خليج فارس و سران عرب منطقه و بهره گيري از امكانات غرب عليه ايران وارد جنگ شد.
يكي از مهمترين اقدامات كشور متجاوز براي تخريب روحيه نظامي ايران، استفاده از امكانات پيشرفته نيروي هوايي در حمله به كشورمان بود.
استعداد هوايي عراق در اوايل جنگ بالغ بر 607 فروند هواپيماي شكاري و بمب افكن، 169 فروند هلي كوپتر، 775 دستگاه پرتابگر موشك‌هاي زمين به هوا (عمدتاً سام2، سام3 ، سام6 و رولند)، 713 عراده توپ هاي پدافند هوايي، 116 دستگاه رادارهاي اخطار اوليه، ارتفاع ياب و كنترل آتش بود و با اين امكانات، مغرورانه تصور مي‌كرد كه با يك اقدام غافلگير كننده توان نظامي ايران را درهم خواهد كوبيد.
به همين منظور هواپيماهاي عراقي ساعت 5 بامداد 31 شهريور به طرف جزيره مينو حمله كردند و پس از آن در ساعت 13:45 با 6 فروند ميگ 23 به فرودگاه اهواز حمله كردند.
ساعت 14:40 سه فروند ميگ 23 به فرودگاه تهران حمله كردند كه تخريب چنداني به دنبال نداشت. به دنبال آن بلافاصله فانتوم هاي پايگاه يكه شكاري كه در شيفت آلرت بودند به پرواز درآمدند.
هدف بعدي شهر همدان و پايگاه سوم شكاري بودكه در ساعت 14:45 به وسيله چهار فروند ميگ 21 و شش فروند سوخو صورت گرفت . ميگ ها به باند پايگاه شاهرخي همدان آسيب رساندند و بمبي هم به درون انبار مهمات پرتاب كردند كه عمل نكرد . درست به هنگام بازگشت اين شش ميگ ، سه فروندآنها توسط پرسنل پدافند سرنگون شدند كه خلبان يكي از آنها به اسارت درآمد.
در ادامه هواپيماهاي عراقي به شهرهاي اسلام آباد ، كرمانشاه و بوشهر حمله كردند.پايگاه هوايي تبريز مورد حمله هشت ميگ عراقي قرار گرفت. خلبانان پايگاه تبريز يك فروند از شش فروند ميگ مهاجم به سنندج را مورد اصابت قرار دادند.
عراق در اين حملات با توجه به پيش بيني برنامه‌ريزان و استراتژيست‌هاي اين كشور و غربي‌ها كه توان عملياتي نيروي هوايي ايران را بيش از سي درصد برآورد نمي‌كردند، درنظر داشت ضمن پيشگيري ازهرگونه عمليات احتمالي انتقام‌جويانه، راه را براي مقاصد بعدي خود باز كند، اما رزمندگان ايراني در پاسخ به اين تجاوز بعد از دو ساعت اقدام به مقابله به مثل كردند.
نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران با انجام عملياتي بنام "انتقام" در قالب دو گروه پروازي "البرز" و "آلفارد" پاسخ قاطعي به استراتژيست‌هاي غربي دادند.
"البرز" نخستين گروه پروازي بود كه از پايگاه ششم شكاري در بوشهر ساعت 16و 30دقيقه ، نخستين حملات هوايي خود را عليه عراق آغاز كرد و هواپيماي فانتوم " اف-4ئي" اين گروه، پايگاه هوايي "شعيبيه" در استان بصره و ام القصر را درهم كوبيد. اين حمله با حضور تيزپروازاني چون شهيد ياسيني، شهيد خلعتبري، شهيد طالب‌مهر، شهيد اكرادي، سپيد موي آذر صورت گرفت
ساعت 17و 25دقيقه نيز تيم "آلفا رد" ازپايگاه سوم شكاري با حضور خلبانان گردانهاي 31 و 32 شكاري همدان (شهيد نوژه) وارد عمليات شد و پايگاه هوايي "كوت" در استان"ميسان" را آماج حملات خود قرار داد. در اين حمله دليرانه، نيروي هوايي ايران خلباناني چون سرلشكر خاليد حيدري و سرلشكر محمد صالحي را در حمله هوايي هوايي به منطقه كوت عراق از دست داد.
در ادامه اين روند دفاع قدرتمندانه براي نشان دادن قدرت نظامي ارتش ايران به فاصله چند ساعت بعد از تهاجم هوايي عراق، بزرگترين حمله هوايي تاريخ نظامي كشور توسط تيزپروازان ارتش جمهوري اسلامي به اجرا درآمد.
در آستانه طلوع صبحگاه سه شنبه اول مهر 1359، با ابلاغ رمز "كمان 99" هواپيماهاي شكاري و بمب افكن نيروي هوايي از هفت پايگاه هوايي تهران، تبريز، همدان، دزفول، بوشهر و شيراز به پرواز درآمدند.
عمليات هوايي ايران با رمز " كمان99" نمادي از پرتاب آتش خشم ملت ايران به سوي متجاوز و يادآور اسطوره "آرش كمانگير" در تعيين مرزهاي دو كشور ايران و توران بود، ضمن اينكه عدد 99از طرح 99صفحه‌اي نبرد البرز الهام گرفته شده بود.
همزمان با ابلاغ رمز "كمان 99 ، "140 فروند هواپيماهاي جنگنده بمب‌افكن با پشتيباني 60فروند هواپيماي رهگير شكاري و سوخت رسان از پايگاه‌هاي هوايي كشور به عمليات نظامي خود را شروع كردند
در اين پرواز بيش از 380خلبان شركت داشتند كه 140نفر از آنان وارد خاك عراق شدند و سراسر خاك عراق؛ پايگاههاي هوايي كركوك، موصل، الرشيد بغداد، حبانيه، ناصريه، شعبيه، كوت، المثني و اهداف ديگر در حد فاصل مدار 30 درجه شمالي يعني جنوبي ترين مدار در خاك عراق تا شمالي ترين مدار در كشور مذكور كه مدار 37 درجه شمالي اهداف عملياتي به حساب مي‌آمدند.
در اين رزم هوايي، كارخانجات هواپيماسازي ، پايگاه‌هاي هوايي، مخازن سوخت و مهمات ، پناهگاه‌هاي هواپيماها، تاسيسات و كارخانجات خدمات هواپيمايي، سوله‌ها و پناهگاه‌هاي اسكادران‌هاي تعمير و نگهداري، راه‌هاي خزش، انبارهاي مهمات، انبارهاي آمادي و قطعات پشتيباني كننده هواپيماها، رادارهاي هدايت‌كننده هواپيماهاي جنگي، برج‌هاي مراقبت و كنترل سامانه‌هاي فرماندهي، مراكزمخابراتي وانواع آنتن‌ها در تيررس خلبانان قرار گرفت تا با زمين‌گير شدن هواپيماهاي دشمن، احتمال حملات هوايي به كشور در آينده كاهش يابد.
ضمن اينكه، اجراي موفقيت آميز اين عمليات علاوه بر كسب برتري هوايي در مناطق نبرد و مناطق عملياتي به سيادت هوايي ايران منتهي مي‌شد و چنانچه خلبانان نمي‌توانستند به چنين هدف بزرگي دست يابند، دست كم به برتري و يا حداقل برابري هوايي مي‌رسيدند.
هر گروه با بهره‌گيري از سوختگيري هوايي براي انهدام هدف‌هاي دور دست و يا بدون عمليات سوختگيري در هوا براي هدف‌هاي در دسترس، فضاي كشور عراق را شكافتند و آسمان اين كشور را براي رسيدن به اهداف خود در نورديدند.
در اين عمليات هوايي نقاط زير مورد هدف قرار گرفتند:
الف) 48 فروند هواپيما جنگنده بمب افكن F-5E از پايگاه هوايي دوم تبريز، پايگاه هوايي موصل در شمال شرقي عراق را در استان نينوا در هم كوبيدند به طوري كه اين پايگاه تا ماهها قابل استفاده نبود.
ب) 16 فروند هواپيما جنگنده بمب افكن F-4E از پايگاه سوم شكاري همدان پايگاه هوايي كوت در استان العماره عراق را به خاك كشيدند و تقريبا اين پايگاه منهدم كردند.
ج) 40 فروند F-5E از پايگاه چهارم شكاري دزفول به پايگاه هوايي ناصريه در استان ذيقار عراق حمله كردند و خسارات بسيار سنگيني به آن پايگاه وارد كردند.
د) 12 فروند F-4E از پايگاه ششم شكاري بوشهر به پايگاه هوايي شعبيه عراق در استان بصره يورش بردند.
و) 12 فروند فانتوم از پايگاه سوم شكاري همدان به پايگاه هوايي الرشيد در نزديكي بغداد حمله ور شدند و اين پايگاه را تا 80 درصد تخريب كردند.(در اين حمله، گفته مي‏شود تعدادي زيادي از ميگهاي23 عراق، بر روي زمين، هدف قرار گرفتند)
ي) پايگاههاي هوايي حبانيه شامل تموز و هضبه در غرب بغداد، فرودگاه بين المللي بغداد، پايگاه هوايي كركوك در استان كركوك، فرودگاه المثني و برخي فرودگاههاي ديگر در امواج بعدي حملات هوايي به شدت بمباران شدند.
در موج دوم حملات هوايي، پايگاه يكم شكاري مهرآباد و پايگاه دوم شكاري تبريز، تنها با 50 درصد از هواپيماهاي آمادهء موجود حمله‌ور شدند.
در پي اين عمليات رعد آسا ، نيروي هوايي عراق براي مدت طولاني نيمي از توان عملياتي خود را از دست داد و تا مدت‌ها پس از آن پايگاه‌هاي هوايي اين كشور قادر به استفاده از تمام و يا بخشي از توان رزمي خود نبودند،بطوريكه پايگاه هوايي الرشيد به عنوان يكي از مهمترين پايگاه‌هاي هوايي عراق تا سه ماه پس از اين رزم هوايي غيرعملياتي بود وموجب كاهش توان رزمي هوايي دشمن و كاهش فعاليت‌هاي هوايي بر فراز جبهه‌هاي زميني و كسب برتري هوايي براي دلاور مردان عرصه پيكار شد.
در اين عمليات كه عمده‌ترين عمليات تاكتيكي هوايي در عرف جهان هوانوردي نظامي محسوب مي‌شود و تنها 14 ساعت به طول انجاميد از دو نوع هواپيماي جنگنده بمب‌افكن" اف4يي" ملقب به " فانتوم2 "و " اف5يي" ملقب به " تايگر2 "براي بمباران اهداف خود بهره برد.
در همين روز، نيروي هوايي چند تن از بهترين خلبانان خود را از كف داد.
همايون شوقي" ، "غفار رامين فر" ، "غلامحسين عروجي" ، "مسيح ا... دين محمدي" ، "بهرام عشقي پور" ، "عباس اسلامي نيا" و ... از اين دسته بودند كه پيكر چهار خلبان اول تاكنون به دست نيامده و جزو مفقودين جنگ به شمار مي آيند.

مقام معظم رهبری: این عملیات شبیه معجزه بود
در پایان این عملیات، مقام معظم رهبری که در آن زمان نمایندگی حضرت امام خمینی (ره) را در شورای عالی دفاع برعهده داشتند، در گزارشی به مجلس شواری اسلامی در خصوص نخستین روز جنگ، فرمودند:
"گزارش هایی تا آخر وقت امروز از پیام رئیس جمهور در خبرها شنیدم، مطبوعات هم مفصلا نوشتند که صبح امروز سه فروند میگ عراقی سرنگون شده، یک فروند هواپیما هم ساعت شش به ناوهای ایرانی حمله کرده، دو فروند هواپیما هم در نزدیکی خارک قصد بمباران آن جا را داشتند و همچنین به فرودگاه های اهواز و همدان هم حمله شده که خسارات چندانی به بار نیامده است، پدافند ایران نیز یک هواپیمای میگ را سرنگون کرده که خلبان آن در اختیار ارتش می باشد."
ایشان همچنان ادامه دادند:
"نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز صبح حدود 15 مرکز نظامی را در عراق مورد هدف قرار داده که از آن جمله بغداد و شهر موصل و ... می باشد. تعداد هواپیماهایی که از ایران به پرواز درآمده 140 فروند بوده و هواپیماها تقریبا همگی به سلامت برگشتند و فقط از چند فروند اطلاعی در دسترس نیست و آن طور که صاحب نظران گفتند، این رفت و برگشت چیزی شبیه به معجزه بوده است. (در این هنگام صدای تکبیر حضار بلند می شود)."
در این هنگام ایشان گزارشی از چگونگی انجام این عملیات را به اطلاع نمایندگان می رسانند.

سرتیپ شهید جواد فکوری: روحیه خلبانان عالی است
سرتیپ شهید جواد فکوری فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و وزیر دفاع، در مصاحبه ای با خبرنگاران خارجی و داخلی، ضمن عالی توصیف کردن روحیه خلبانان ایرانی گفت:
- در شرایط فعلی روحیه خلبانان ما بالاست و تلفات دشمن بسیار سنگین می باشد که متعاقبا اعلام می شود.
شهید فکوری در خصوص تجاوز میگ های عراقی به فرودگاه های ایرانی گفتند:
- آنها به قصد حمله به ایران آمده بودند ولی با دفاع قدرتمندانه خلبانان ما مواجه شدند و نتوانستند بمب های شان را بر روی اهداف از پیش تعیین شده بریزند.
شهید فکوری ادامه داد:
- امروز 140 فروند هواپیمای ما از مرز گذشتند، پایگاه ها و اهدافی که تعیین شده بود را بمباران کردند و به سلامت بازگشتند.
ایشان تاکید کردند که هدف از این درگیری، فقط مراکز نظامی بود و با مردم هیچ کاری نداریم. ایشان همچنین به مردم پیام دادند که تا می توانند از ارتش پشتیبانی کنند.

انعکاس عملیات در مجلس و افکار عمومی
در پی اجرای موفقیت آمیز این عملیات و نابودی بخشی از توان نظامی عراق، نمایندگان مجلس شواری اسلامی از خلبانان تیز پرواز نیروی هوایی تقدیر کردند.
بهزاد شهریاری نماینده رودباران در مجلس در سخنان قبل از دستور مجلس از فداکاری های خلبانان و دیگر ارتشیان قدردانی کرد و گفت:
- این خلبانان جان برکف، در مقابل دشمن ایستاده اند و حاضرند در راه انقلاب جان فدا کنند.
وی افزود:
- خلبانان شجاع پایگاه بوشهر تا به حال شش فروند میگ عراقی را سرنگون کرده اند.

سرلشکر شهید حسین خلتعبری: ضربه محکمی به عراق وارد کردیم
سرلشکر خلعتبری که در آن زمان ستوانیکم بود و در این عملیات شرکت کرده بود، در مصاحبه ای در مورخ 3 مهر سال 1359 با روزنامه کیهان گفت:
- خلبانان نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران عملا ثابت کردند که از هیچ صدایی واهمه ندارند و روحیه شان بسیار عالی است.
وی در مورد نبرد با عراق گفت:
- از چندی پیش هواپیماهای عراقی به خاک ما تجاوز می کردند و ما تنها به تعقیب آنها می پرداختیم. ولی بعد از آن به ما ماموریت هایی داده شد که پایگاه های نظامی عراق را بمباران کنیم و این پایگاه ها درست در قلب عراق قرار داشتند و ما ماموریت خود را با نهایت موفقیت بدون این که کوچک ترین ضربه ای به ما وارد شود، در خاک عراق انجام دادیم. وی همچنان یادآور شد در حمله روز یکم مهر ماه (کمان99) مواضع حساس و مهم عراق در چند منطقه از جمله بغداد، بصره، ام القصر و... منهدم شد و این ضربه محکمی بود که بر ارتش عراق وارد کردیم.

مردم خلبانان را گلباران کردند
تعداد زیادی از مردم دزفول، به همراه نماینده جهاد سازندگی، شهرداری و معاون فرمانداری، با اجتماع در مقابل پایگاه هوایی ذزفول، خلبانان دلیر این پایگاه را گلباران کردند و شعارهایی از قبیل "ملت فدای ارتش، ارتش فدای ملت" را سر دادند.
مردم تهران نیز با حضور در جلوی پایگاه هوایی مهرآباد، از خلبانان نیروی هوایی استقبال کردند. در پی این استقبال، ستاد مشترک ارتش بیانیه ای به این شرح صادر کرد:
تعداد کثیری از مردم مسلمان و مبارز تهرانی با دسته های گل و بسته های شیرینی در اطراف فرودگاه مهرآباد تهران اجتماع کردند و با قربانی کردن گوسفندان زیادی، از خلبانان قهرمان و دلیر نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران استقبال کردند. ضمن تقدیم مراتب حق شناسی به پیشگاه ملت مسلمان و مبارز ایران بویژه مردم انقلابی تهران، استدعا دارد اطراف فرودگاه مهرآباد را ترک فرمائید تا اخلالی در پروازهای عملیاتی رخ ندهد.

مهر ماه سال 1386 تجلیل از تیزپروازانی که این حماسه را آفریدند
امیر سرتیپ خلبان احمد میقانی :
- عملیات 140 فروندی که در روز دوم جنگ انجام شد، توانست ضربه کارسازی به ارتش عراق وارد کند، تا حدی که پایگاه های هوایی عراق تا ماه ها نتوانستند خود را عملیاتی کنند. در واقع نیروی هوایی عراق عملا بیش از 50 درصد توان خود را از دست داد  و حتی تولید پالایشگاه های نفت این کشور نیز به 10 درصد کاهش یافت.
ناظران بین المللی که تصور می کردند ایران پس از پیروزی انقلاب و خروج مستشاران آمریکایی توان آن چنانی نخواهد داشت، از این همت و فداکاری پرسنل نیروی هوایی مبهوت شدند. به طوری که این حمله در رسانه های خارجی بازتاب وسیعی داشت.
وی افزود این عملیات تاثیرات مهمی داشت:
- تاثیر اول در عراق بود که صدام عنوان می کرد دو ماه طول خواهد کشید تا هواپیماهای ایران بتوانند از فرودگاه های خود بلند شوند اما این ادعای وی غلط از آب در آمد.
تاثیر دوم در مرحله بین المللی بود که کشورها و رسانه های غربی که با تاکید بر تحریم کشورمان عنوان می کردند که ایران توان حمله ندارد، از توانمندی خلبانان ایرانی شگفت زده شدند و در داخل هم پس از شروع جنگ، ما دچار غافلگیری شدیم، اما نیروی هوایی این غافلگیری را جبران کرده و به نیروهای مسلح و ملت روحیه داد.

حجت الاسلام والمسلمین "محمدجعفر روحی" :
- امام خمینی (ره) به نیروی هوایی ارتش اعتقاد فراوانی داشت و تیز پروازان ایران اسلامی نیز پاسخ مناسبی به اعتماد امام (ره) دادند.

امیر خلبان "حسین چیت فروش" رییس مرکز مطالعات و تحقیقات نیروی هوایی:
- نیروی هوایی توانست با گذشت کم تر از 14 ساعت، عملیات کمان 99 را آغاز کرد و با 140 فروند هواپیما، تمامی نقاط استراتژیک و منابع جنگی عراق را از شمال تا جنوب این کشور مورد حمله قرار داد.
نیروی هوایی ایران که 28 سال قبل با تمام مشکلات آن حمله را تدارک دید، امروز با داشتن 28 سال تجربه در مقابل تهدیدها ایستاده است و مطمئنا قدرتی 28 برابر آن زمان دارد.
در پایان لازم به ذکر است که ما همگی مدیون این دلاوری ها و از جان گذشتگی هایی هستیم که در طول این هشت سال دفاع مقدس انجام شد و چه بسا اگر نبود چنین فداکاری هایی، حالا باید در ایران شاهد افغانستان و یا عراقی دیگر می بودیم.
روح تمامی خلبانان شجاع کشورمان شاد باد